DZIAŁALNOŚĆ FUNDUSZU BFG

Misją Bankowego Funduszu Gwarancyjnego jest działanie na rzecz bezpieczeństwa i stabilności banków oraz wzrostu zaufania do systemu bankowego.

Podstawowymi zadaniami Funduszu są:
- ochrona wkładów pieniężnych na rachunkach bankowych osób fizycznych oraz innych podmiotów, które powierzają pieniądze bankom jako instytucjom zaufania publicznego,
- udzielanie pomocy finansowej bankom, które znalazły się w obliczu utraty wypłacalności i podejmują samodzielną sanację,
- wspieranie procesów łączenia się banków zagrożonych z silnymi jednostkami bankowymi,
- gromadzenie informacji oraz bieżąca i okresowa analiza rozwoju sytuacji finansowej banków ukierunkowana na podejmowanie inicjatyw oraz działań zapobiegających pogłębianiu się występujących zagrożeń.

W okresie 1995 – 2007 hierarchia ważności wymienionych zadań ulegała zmianie w zależności od sytuacji w jakiej znajdował się system bankowy. Jeśli w latach 1995 – 1996 najistotniejsze było sprawne wypełnianie zobowiązań w stosunku do klientów banków znajdujących się w stanie upadłości, to począwszy od połowy roku 1996 zdecydowanie na pierwszy plan – przy zachowaniu pełnej gotowości Funduszu do realizacji gwarancji -wysunęła się działalność pomocowa nakierowana na likwidowanie przyczyn, które mogłyby doprowadzić do upadłości banku, a tym samym powstania nieodwracalnych skutków finansowych i społecznych obciążających cały system bankowy.

DZIAŁALNOŚĆ GWARANCYJNA BFG

Od dnia 28 listopada 2008 r. obowiązuje podwyższony limit gwarancji środków zgromadzonych w banku przez jednego deponenta do 50 tys. euro. Środki te podlegają 100 proc. gwarancji. W przypadku środków na rachunkach wspólnych (np. współmałżonków) limit gwarancji 50 tys. euro dotyczy każdego ze współposiadaczy rachunku.
Podstawa: znowelizowana w dniu 23 października 2008 r. ustawa o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym (Dz.U. Nr 209, poz. 1315).

Depozyty zgromadzone w bankach działających w Polsce gwarantowane są przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny*.

*po 1 maja 2004 r. dotyczy banków objętych polskim systemem gwarantowania

Wysokość gwarancji – do równowartości 50.000 euro:

Ochronie podlegają imienne depozyty złotowe i walutowe:
- osób fizycznych,
- osób prawnych,
- jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, o ile posiadają zdolność prawną,
- szkolnych kas oszczędności i pracowniczych kas zapomogowo – pożyczkowych.

Czyje depozyty nie podlegają ochronie?
- skarbu państwa,
- instytucji finansowych takich jak: banki, domy maklerskie, fundusze emerytalne, fundusze inwestycyjne, NFI, podmioty świadczące usługi ubezpieczeniowe,
- podmiotów, które nie są uprawnione do sporządzania uproszczonego bilansu oraz rachunku zysków i strat (z wyjątkiem jednostek samorządu terytorialnego),
- kadry zarządzającej bankiem oraz głównych akcjonariuszy (posiadających co najmniej 5 % akcji banku).

Zasady obliczania kwoty gwarantowanej:
- wszystkie środki zgromadzone w banku przez jedną osobę, niezależnie od tego na ilu rachunkach (np. lokat terminowych, bieżących, oszczędnościowo-rozliczeniowych), traktowane są jako jeden depozyt,
- podstawę do obliczania kwoty gwarantowanej stanowi suma środków ulokowanych na wszystkich rachunkach.

W jakiej walucie wypłacane są środki gwarantowane?
- Niezależnie od waluty w jakiej nominowany jest depozyt, wypłata środków gwarantowanych następuje w złotych po przeliczeniu wartości wkładu walutowego wg kursu z dnia upadłości banku.

Czy można odzyskać tę część depozytów, która nie jest gwarantowana przez BFG?
- Tak. Stanowi ona wierzytelność deponenta do masy upadłości banku i może zostać odzyskana w trakcie postępowania upadłościowego. Najpierw sąd ogłasza upadłość banku z możliwością zawarcia układu. Gdy do taki układ między wierzycielami a upadłym bankiem zostanie zawarty wtedy kwota nie gwarantowana będzie zaspokojona w sposób przewidziamy w tym układzie. Jeśli do zawarcia układu nie dojdzie sąd zmienia postępowanie upałościowe na obejmujące likwidację majątku upadłego banku. Kwota nie gwarantowana może wtedy zostać odzyskana w wyniku podziału majątku upadłego banku, a w przypadku nabycia upadłego banku przez inny bank, nowy właściciel przejmie zobowiązania wobec klientów.

Skąd Bankowy Fundusz Gwarancyjny bierze środki na wypłacanie kwot gwarantowanych?
- W razie upadłości banku, BFG zbiera środki od wszystkich innych banków, aby wypłacić kwoty gwarantowane klientom upadłego banku.

Gdzie można odebrać kwoty gwarantowane w przypadku upadłości banku?
- Po ogłoszeniu upadłości środki gwarantowane wypłacane są przez zarządcę lub syndyka masy upadłości w miejscach i terminach podanych do publicznej wiadomości.
- Następnie, przez 5 lat od dnia ogłoszenia upadłości banku, należne środki wypłacane są w Bankowym Funduszu Gwarancyjnym.

Zasady gwarantowania depozytów przez BFG wzorowane są na rozwiązaniach przyjętych w Unii Europejskiej.

Inne instytucjonalne systemy ochrony klientów instytucji finansowych funkcjonujące w Polsce

DZIAŁALNOŚĆ POMOCOWA BFG

Bankowy Fundusz Gwarancyjny udziela bankom zwrotnej pomocy finansowej w formie pożyczek, gwarancji i poręczeń oraz nabycia wierzytelności, z przeznaczeniem na:
- usunięcie stanu niebezpieczeństwa niewypłacalności,
- przejęcie przedsiębiorstwa bankowego, jego części lub połączenie banku z innym bankiem, jeżeli w banku przejmowanym powstało niebezpieczeństwo niewypłacalności – pomoc finansowa na ten cel może być udzielona przez Fundusz, o ile wniosek o udzielenie pomocy został złożony przed dokonaniem wpisu o przejęciu lub połączeniu we właściwym rejestrze sądowym,
- nabycie udziałów albo akcji banku, w którym powstało niebezpieczeństwo niewypłacalności, przez nowych udziałowców lub akcjonariuszy.

Ustawa zezwala na udzielanie przez BFG pomocy finansowej na zasadach korzystniejszych od stosowanych przez banki. Fundusz może zatem udzielać pożyczek o mniejszym oprocentowaniu, pobierać mniejsze prowizje od udzielonych gwarancji i poręczeń, określać korzystne dla banków terminy spłat zobowiązań. Od czerwca 2002 roku oprocentowanie pożyczek udzielanych przez Fundusz wynosi w skali roku od 0,1do 0,4 stopy redyskontowej weksli.
Wysokość prowizji ustalona została na poziomie:
- 0,3 % kwoty pożyczki dla banków w formie spółki akcyjnej i banków państwowych,
- 0,1 % kwoty pożyczki dla banków spółdzielczych.

Pomoc udzielana jest na wniosek zainteresowanego banku.
Ocena stanu niebezpieczeństwa niewypłacalności banku dokonywana jest przez BFG na podstawie analizy sytuacji ekonomiczno-finansowej uwzględniającej zarówno skalę, jak i przyczyny trudności finansowych banku. Za stan niebezpieczeństwa niewypłacalności uznaje się sytuację, w której współczynnik wypłacalności osiąga wartość na poziomie niższym od wymogów określonych w odrębnych przepisach oraz gdy w banku powstała strata bilansowa. Analiza stanu niebezpieczeństwa niewypłacalności obejmuje ponadto ocenę tendencji zmian podstawowych wskaźników ekonomiczno-finansowych banku w porównaniu ze średnimi dla poszczególnych sektorów, a mianowicie:
- zwrotu na aktywach brutto,
- stosunku należności zagrożonych brutto do należności ogółem brutto,
- obciążenia wyniku działalności bankowej kosztami działania,
- obciążenia aktywów kosztami działania,
- obciążenia wyniku działalności bankowej saldem rezerw.

Fundusz dokonuje analizy sytuacji ekonomiczno-finansowej na podstawie dokumentów i informacji przedłożonych przez wnioskujący bank, a jej pogłębienie może stanowić wizytacja przedstawicieli BFG w siedzibie banku.
Ocena sytuacji banku przeprowadzana jest z punktu widzenia możliwości osiągnięcia takich efektów pomocy, które pozwolą usunąć stan niebezpieczeństwa niewypłacalności. Równocześnie oceniana jest zdolność banków wnioskujących do spłaty pożyczek wraz z odsetkami w ustalonych terminach. Wnioski tych banków, które spełniają ustawowe i ekonomiczne warunki uzyskania pomocy, podlegają rozpatrzeniu przez Zarząd Funduszu.
Zgodnie z ustawą o BFG warunkiem uzyskania pomocy jest przedstawienie przez bank wnioskujący następujących dokumentów:
- wyników przeprowadzonego badania sprawozdania finansowego z jego działalności, a w przypadku wniosku o udzielenie pomocy na przejęcie, połączenie się banków lub zakup akcji (udziałów) innego banku – wyników badania sprawozdań finansowych obu banków,
- pozytywnej opinii Komisji Nadzoru Finansowego o programie postępowania naprawczego lub o celowości przejęcia, połączenia się banków lub zakupu akcji (udziałów) innego banku,
- dokumentu potwierdzającego, że wysokość wnioskowanej pomocy jest nie wyższa niż kwota z tytułu gwarantowania środków zgromadzonych na rachunkach deponentów banku, a w przypadku wnioskowania o udzielenie pomocy finansowej w celu przejęcia, połączenia się banków lub zakupu akcji (udziałów) innego banku – nie jest wyższa niż kwota z tytułu gwarantowania środków zgromadzonych na rachunkach deponentów w banku przejmowanym,
- dokumentów potwierdzających, że nastąpiło wykorzystanie dotychczasowych funduszy własnych banku na pokrycie strat banku ubiegającego się o pomoc lub banku przejmowanego.

Szczegółowe warunki, zasady udzielania pomocy finansowej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny oraz zakres dokumentów i informacji jakie bank powinien przedstawić w załączeniu do wniosku zostały określone w uchwale nr 35/97 Rady BFG z dnia 20 listopada 1997 r., z późniejszymi zmianami (uchwała 11/2002 z dnia 26 czerwca 2002 r.).
Działalność pomocowa BFG opiera się na następujących założeniach :
- przestrzeganiu zasady równości banków w dostępie do środków pomocowych oraz przejrzystości kryteriów i procedur przyznawania pomocy,
- możliwie szybkim stawianiu środków pomocowych do dyspozycji banków w celu minimalizowania strat,
- wspieraniu procesów konsolidacyjnych i restrukturyzacyjnych poprzez udzielanie pomocy na przejęcia banków o zagrożonej wypłacalności przez silne banki,
- mobilizowaniu wnioskodawców do poszukiwania dodatkowych, poza BFG, źródeł wsparcia finansowego w celu realizacji założeń programów naprawczych,
- zapewnieniu wysokiej ekonomicznie efektywności pomocy, m.in. poprzez określenie w umowach o udzielenie pożyczki konkretnych przedsięwzięć zmierzających do trwałego odzyskania wypłacalności.

Bankowy Fundusz Gwarancyjny udziela pomocy finansowej ze środków funduszu pomocowego, tworzonego z obowiązkowych opłat rocznych wnoszonych przez wszystkie banki – podmioty objęte obowiązkowym systemem gwarantowania.
Na 2008 r. ustalona przez Radę Funduszu stawka obowiązkowej opłaty rocznej (uchwała nr 19/2007 Rady Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 23 listopada 2007 r.) wyniosła 0,045% sumy aktywów bilansowych, gwarancji i poręczeń ważonych ryzykiem oraz 0,0225% dla sumy ważonych ryzykiem pozostałych zobowiązań pozabilansowych, z wyłaczeniem linii kredytów przyrzeczonych. Jednocześnie, podobnie jak w latach 2001-2007, 50% obowiązkowej opłaty rocznej wniesie Narodowy Bank Polski.
Ocena efektów pomocy udzielanej przez BFG dokonana w dwóch aspektach – oszacowania bezpośrednich skutków finansowych oraz pośrednich efektów pozafinansowych.

DZIAŁALNOŚĆ KONTROLNA BFG

W oparciu o upoważnienie ustawowe Bankowy Fundusz Gwarancyjny dokonuje oceny:
- prawidłowości wykorzystania pomocy finansowej,
- celowości wykorzystania udzielonych środków pomocowych,
- realizacji programów postępowania naprawczego lub prognoz finansowych,
- sytuacji ekonomiczno-finansowej.

Kontrolą
- objęte są banki korzystające z pomocy finansowej BFG,
- mogą być objęte banki, których zakup akcji lub udziałów był sfinansowany z pomocy Funduszu.

Ocen dokonuje się na podstawie:
- analiz sprawozdań finansowych oraz sprawozdań z realizacji programu postępowania naprawczego dokonywanych w trakcie monitorowania banku,
- analiz materiałów dotyczących działalności banku zebranych w trakcie kontroli.

Niezależnie od uprawnień w zakresie kontroli Bankowy Fundusz Gwarancyjny może wykonywać w stosunku do banku funkcję kuratora.

Monitorowanie
Monitorowanie banków korzystających z pomocy finansowej Funduszu wykonywane jest poprzez analizę informacji dotyczących:
- sytuacji ekonomiczno-finansowej banków,
- stopnia realizacji programów postępowania naprawczego,
- realizacji warunków umów pożyczek.

Schemat systemu monitorowania banków
Na podstawie przekazanych przez bank sprawozdań finansowych, sprawozdań z realizacji programów postępowania naprawczego oraz innych informacji dotyczących sytuacji ekonomiczno-finansowej banku, w ramach systemu monitorowania, dokonuje się identyfikacji ryzyka z tytułu udzielonych przez Fundusz pomocy finansowych. Ryzyko to jest wypadkową ryzyka:
- funkcjonowania banków (uwzględniającego sytuację ekonomiczno-finansową oraz realizację programów postępowania naprawczego),
- uzależnienia banków od zewnętrznej pomocy finansowej.

Równolegle, w stosunku do każdego banku, dokonuje się analiz eksperckich o zindywidualizowanym charakterze, które oprócz danych liczbowych uwzględniają szeroki aspekt informacji pozasprawozdawczych (tj. tzw. czynników niemierzalnych).
Końcowa ocena ryzyka dla Funduszu wynikającego z udzielonych bankom pożyczek, uwzględniająca wyniki analiz eksperckich, prezentowana jest za pomocą mapy ryzyka, tj. dwuwymiarowej macierzy, której wymiarami są: ryzyko funkcjonowania i uzależnienia od środków pomocowych.

Mapa ryzyka
W oparciu o wyniki monitorowania banków Departament Analiz okresowo opracowuje rekomendacje dalszego postępowania w stosunku do banku.
Kwartalnik Bezpieczny Bank przedstawia informacje pt. “System Oceny Ryzyka związanego z pożyczkami udzielonymi bankom przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny wykorzystywany do celów monitorowania”.

Kontrole
Kontrola w bankach korzystających z pomocy finansowej Funduszu jest realizowana w formie:
- kontroli planowej – przeprowadzanej w oparciu o harmonogramy kontroli,
- kontroli doraźnej – przeprowadzanej w przypadkach:

- zagrożenia zwrotu udzielonej pomocy finansowej,
- niezrealizowania przez bank postanowień umowy,
- sygnalizowanych nieprawidłowości występujących w banku.

Kontrola może obejmować:
- ocenę prawidłowości i efektywności wykorzystania środków pomocowych, przyznawanych z funduszu pomocowego,
- ocenę celowości wykorzystania środków pomocowych przyznawanych z funduszu restrukturyzacji banków spółdzielczych,
- ocenę realizacji programu naprawczego,
- ocenę realizacji prognozy finansowej,
- ocenę realizacji warunków umowy pożyczki,
- ocenę sytuacji ekonomiczno-finansowej banku,
- ocenę realizacji zaleceń pokontrolnych wydawanych przez Fundusz,
- ustalenie przyczyn i skutków stwierdzonych przez Fundusz nieprawidłowości w działalności banku,
- inne zagadnienia wskazane w upoważnieniu Prezesa Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

W Biuletynie BFG nr 3/2004 opublikowano uchwałę 109/16/K/2004 Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w sprawie zasad wykonywania kontroli prawidłowości wykorzystania pomocy finansowej oraz realizacji programu postępowania naprawczego przez podmiot objęty obowiązkowym systemem gwarantowania, któremu Bankowy Fundusz Gwarancyjny udzielił pomocy finansowej.

Funkcja kuratora
Bankowy Fundusz Gwarancyjny, w przypadku decyzji Komisji Nadzoru Finansowego, może pełnić funkcje kuratora dla banków. Funkcję tę realizuje poprzez:
- kontrolę procesu zarządzania bankiem w aspekcie prawidłowej realizacji programu postępowania naprawczego,
- kontrolę bezpieczeństwa funkcjonowania banku,
- wydawanie zaleceń, opinii lub rekomendacji dla władz banku w wyniku przeprowadzonych przez pełnomocnika kuratora kontroli, ocen i analiz zagadnień,
- podejmowanie działań w sytuacjach stwierdzenia nieprawidłowości w działalności banku lub zagrożeń w realizacji programu naprawczego,
- opiniowanie propozycji zmian i aktualizacji programu naprawczego przygotowanych przez zarząd banku,

współpracę z audytorem banku (poprzez inicjowanie i wskazywanie zagadnień w działalności banku wymagających pogłębionej analizy w ramach czynności audytorskich), Generalnym Inspektoratem Nadzoru Bankowego (w zakresie kontroli przeprowadzanych w banku), bankiem zrzeszającym (w zakresie realizacji postanowień umowy zrzeszenia, w przypadku pełnienia przez Fundusz funkcji kuratora w banku spółdzielczym).

DZIAŁALNOŚĆ ANALITYCZNA BFG

Gromadzenie informacji

Drugim ważnym źródłem informacji są same banki. Na mocy podpisanych umów pożyczki, banki korzystające z pomocy finansowej Funduszu są zobowiązane do przesyłania sprawozdań bezpośrednio do BFG. Ponadto zarządzenie Nr 11/2006 Prezesa NBP z 29 maja 2006 roku ( http://www.nbp.pl/aktyprawne/dziennik/2006/dzu05_06.pdf) umożliwia Funduszowi uzyskiwanie bezpośrednio od banków danych – m.in. dla celów prognostycznych – dotyczących podstawy naliczania składki opłaty rocznej, podstawy funduszu ochrony środków gwarantowanych (fośg) oraz wysokości środków gwarantowanych, niezbędnych do określenia zobowiązań gwarancyjnych Funduszu w razie upadłości banku.
Istotnym źródłem informacji pozasprawozdawczych są wyniki kontroli bezpośrednich przeprowadzanych przez pracowników Funduszu w bankach korzystających z pomocy, wyniki inspekcji Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego, sprawozdania z realizacji programów postępowania naprawczego, raporty i opinie audytorów do sprawozdań finansowych banków.

Analiza informacji
Ze względu na podstawowe zadania BFG, tzn. gwarantowanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych i udzielanie pomocy finansowej bankom o zagrożonej wypłacalności, Fundusz musi dysponować informacjami na temat aktualnej sytuacji w poszczególnych bankach oraz możliwego jej rozwoju w przyszłości. W tym celu Departament Analiz stworzył system monitorowania banków. Wykorzystywany jest on regularnie do oceny sytuacji w sektorach banków komercyjnych i spółdzielczych.
System monitorowania służy do pierwszej oceny sytuacji banku. Po ustaleniu, że kondycja danego banku jest zła, poddaje się ją dalszej, bardziej wnikliwej analizie. Z doświadczeń Bankowego Funduszu Gwarancyjnego wynika, że system ten skutecznie pozwala zawczasu zidentyfikować banki, w których powstają symptomy zagrożenia wypłacalności.

Monitorowanie banków korzystających z pomocy finansowej BFG
Szczegółowe procedury monitorowania banków, którym Fundusz udzielił pomocy finansowej obejmują:
- ocenę sytuacji ekonomiczno-finansowej,
- realizację programów postępowania naprawczego,
- ocenę efektywności udzielonej pomocy,
- ocenę zobowiązań określonych w umowach pożyczek.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości formułowane są zalecenia adresowane do zarządów tych banków. W stosunku do banków korzystających z pożyczek z funduszu restrukturyzacji banków spółdzielczych stosowane są uproszczone procedury monitorowania. Ocenie podlega przede wszystkim prawidłowość wykorzystania udzielonej przez Fundusz pomocy finansowej.

WŁADZE BFG

Prezes BFG:
- do kwietnia 2007 r. Ewa Kawecka-Włodarczak
- od kwietnia 2007 r.: Małgorzata Zaleska

BANKI OBJĘTE OBOWIĄZKOWYM SYSTEMEM GWARANTOWANIA

Aktualna lista banków jest dostępna pod adresem Bankowego Funduszu Gwarancyjnego: http://www.bfg.pl/u235/navi/27907

Źródło: Bankowy Fundusz Gwarancyjny